آزمونهای تشریحی با توجه به آزادی عمل آزمون شونده درپاسخ دادن به سوالهای آزمون به دو دسته تقسیم می شود: گسترده پاسخ و محدود پاسخ

در آزمون گسترده پاسخ ، آزمون شونده هیچ محدودیتی هم از لحاظ زمان پاسخ دهی وهم از جهت مقدار پاسخ ندارد. هدفهای تحلیل – ترکیب و ارزشیابی مناسب ترین سوال ها هستند

آزمون های محدود پاسخ: در این آزمون ، آزمون شونده آزادی کامل ندارد واز لحاظ زمان پاسخ دهی و مقدار پاسخ محدودیتهایی دارد. برای اندازه گیری در سطوح فهمیدن و کاربستن وتحلیل مناسب است اما برای سنجش توانایی ترکیب و خلاقیت مناسب نیست.

 محاسن آزمون های تشریحی :

1 ) تهیه ی این آزمون از آزمون های عینی آسانتر است.

2 ) این آزمون را تنها وسیله موجود سنجش توانایی آزمون شونده در پروراندن جواب سوال وبیان آن     می دانند.

3 ) این آزمون توانایی پاسخ دادن به سوال را می سنجد نه توانایی انتخاب پاسخ را.

4 ) موقعیتهای واقعی تری از آزمون های عینی به آزمون شونده عرضه می کند.

5 ) این آزمون بر روش مطالعه یادگیرندگان تاثیر مثبت به جای می گذارند.

* معایب آزمون های تشریحی:

 1 ) این آزمون نمونه کوچکی از محتوای درس و هدفهای آموزش را اندازه می گیرد.

 2 ) تصحیح برگه امتحانی این آزمون نمی تواند بادقت و به طور عینی انجام بگیرد.

3 ) تصحیح برگه امتحانی این آزمون بسیار وقت گیر است .

 قواعد تهیه سوالهای تشریحی:

1 ) در نوشتن صورت سوالهای آزمون یک درس با رسم جدول مشخصات آن درس باید دقت شود که سوالها به طور مستقیم به هدفهای آموزشی مربوط شوند.

2 ) سوالهای تشریحی باید تنها به اندازه گیری هدفهایی محدود شود که با سایر آزمون ها به خوبی قابل اندازه گیری نیستند.

3 ) صورت سوالهای تشریحی باید با عبارات و کلمات واضح و روشن نوشته شود.

4 ) از کاربرد کلمات چه کسی، کجا وجز اینها پرهیز شود .

5 ) تاحد امکان از سوالهای تازه و موقعیتهای جدید استفاده شود.

6 ) به آزمون شونده حق انتخاب وزمان کافی داده شود.

 قاعده های برای تصحیح پاسخهای سوالهای تشریحی وجود دارد که عبارتند از:

1 ) پاسخ سوالهارا تنها بر اساس هدفی که در سوال گنجانده شده تصحیح نماییم.

 2 ) با نوشتن یک پاسخ نمونه برای هر سوال به عنوان کلید از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنیم.

3 ) پاسخ را نه بصورت ورقه ورقه بلکه به صورت سوال به سوال تصحیح نماییم.

4 ) از شناسایی اسامی آزمون شونده بر روی ورقه هنگام تصحیح کردن بپرهیزیم.

5 ) از همکاران بخواهیم که پاسخ سوالهایی را که تصحیح کردیم مجدداً تصحیح نمایند

6 ) همه ی پاسخهای آزمون شوندگان به یک سوال را بدون وقفه ی زمانی تصحیح نماییم.

7 ) به سوالات و نمرات قبلی تصحیح شده توجه نکنیم.

8 ) بر روی برگه های آزمون اشتباهات دانش آموزان را تصحیح کنیم.

9 ) از روشهای متنوع نمره گذاری استفاده نماییم

                                         *  روش های متنوع نمره گذاری *

روش تحلیلی

 در این روش که به روش امتیازبندی نیز معروف است پاسخ نمونه به اجزای کوچکتری تقسیم می شود علاوه بر آن عواملی چون قدرت بیان ، ساختمان منطقی پاسخ و ذکر دلایل امتیاز جداگانه خود را دریافت   می کنند.

روش کلی:

   این روش که به روش درجه بندی نیز نامیده می شود. پاسخ نمونه به قسمتهای کوچکتر تقسیم نمی شود بلکه بصورت یک معیار به کار می رود.

روش ویژگیهای اصل:  معلم ویژگیهای اصلی پاسخ دانش آموز به هر سوال را سنجش می کند و برای هر یک از آنها مثلا نمره  0 تا 4 راکه معرف عالی تا غیر قابل قبول است را منظور می کند.

 پرسش شفاهی : از تدابیر مرسوم در ارزشیابی غیر رسمی استفاده از پرسشهای شفاهی است.از مزایای آن این است که دانش آموز می تواند از معلم بخواهد که نکات مبهم سوال را کاملاً روشن نماید.از موارد استفاده پرسش شفاهی کاربرد آن با دانش آموزان معلول جسمی است.